(Francis) Welk informatie moeten patiënten meedelen aan artsen voor goede medische onderzoeken tijdens een opname en op ambulante raadplegingen?

(Karen Mullié) Eigenlijk is het heel eenvoudig. Goede zorg krijg je wanneer de patiënt en de zorgverlener goed samenwerken. En daar speelt de patiënt zelf een grote rol in. Het is belangrijk dat je eerlijk vertelt hoe het echt met je gaat als je bij de arts bent.

Vertel welke klachten je hebt, welke medicijnen je neemt en welke behandelingen je al hebt gehad. Dat helpt de arts om een beter beeld te krijgen.

Maar het gaat niet alleen om klachten. Het is ook goed om te zeggen wat je zelf wilt bereiken. Misschien wil je minder pijn hebben, weer kunnen sporten, of beter omgaan met angst. Door dat duidelijk te maken, kan de zorg beter aansluiten bij wat jij nodig hebt. De arts van zijn kant moet ook echt rekening houden met wie voor hem zit. Hij  moet informatie geven op maat van de patiënt en moet ruimte geven om vragen te stellen. Daarom is het ook belangrijk dat jij als patiënt informatie deelt met de arts. Enkele tips hiervoor: vertel hoe het echt met je gaat, zeg wat je wilt bereiken, wat belangrijk is voor jou. Stel voldoende vragen. Geef het aan als je iets niet goed begrepen hebt. En wees zeker niet bang om dingen aan te brengen, ook al lijken die soms op het eerste gezicht niet zo belangrijk.

(Francis) Wat als je arts moeilijke woorden gebruikt, die je als patiënt niet goed begrijpt?

(Karen Mullié) Artsen zijn wettelijk verplicht om op een begrijpelijke manier informatie te geven. Als de arts toch te technisch wordt, mag je dat gerust aangeven. Vraag naar uitleg. Durf ook zeggen dat je het niet goed begrepen hebt, stel alle vragen die je wilt stellen. Dit mag je echt niet uit de weg gaan, want het gaat tenslotte om jouw gezondheid.

(Francis) Worden artsen, naast hun artsenopleiding, ook opgeleid in helder communiceren met patïënten?

(Karen Mullié) In de opleiding van artsen zijn er zeker modules voorzien die gaan over communicatievaardigheden maar of dat voldoende is op de dag van vandaag dat is zeker te bekijken. Het kan altijd nog beter, denk ik. Ook nadat artsen afgestudeerd zijn, blijft het belangrijk om verder in te zetten op navorming rond communicatievaardigheden met patiënten, ook interdisciplinair en over de disciplines heen.

(Francis) Hoe kunnen patiënten schriftelijk klachten indienen wanneer hun dokter zijn plichten niet nakomt?

(Karen Mullié) Je kan altijd een klacht indienen bij de ombudsdienst van het ziekenhuis. Elk ziekenhuis is verplicht om een ombudsdienst te hebben.

Gaat het om een arts of zorgverlener in een privépraktijk en loopt er iets mis, dan kan je daarvoor terecht bij de federale ombudsdienst.

Weet wel: de ombudsdienst bemiddelt alleen. Ze zal geen oordeel vellen of partij kiezen. Een ombudsdienst kan een zorgverlener ook niet verplichten om in te stappen in het bemiddelingsproces.

Kan de ombudsdienst niet tot een bemiddelingsresultaat komen, dan zal zij aangeven via welke andere kanalen je verdere stappen kan zetten. Denk bijvoorbeeld aan het ziekenfonds, het Fonds voor Medische Ongevallen of de Orde der Artsen.

Belangrijk : probeer altijd eerst in gesprek te gaan met de zorgverlener. Soms is het gewoon een misverstand. Probeer dan eerst het gesprek open aan te gaan. Lukt dat niet, dan kan je terecht bij de ombudsdienst.

(Francis) Wie bepaalt de rechten en plichten van patiënten?

(Karen Mullié) De wet patiëntenrechten van 22 augustus 2002 bundelt de meest fundamentele rechten van de patiënt. Je hebt ook de federale commissie patiëntenrechten die toeziet op de toepassing van de wet patiëntenrechten en ook evalueert of er zaken moeten verduidelijkt worden.

Het is goed om te weten dat zorg altijd vertrekt vanuit dialoog en wederzijds respect. Patiënten hebben inderdaad de plicht om mee te werken, maar goede zorg ontstaat pas wanneer patiënt en zorgverlener samenwerken Het is een gedeelde verantwoordelijkheid, die ontstaat in overleg en met respect voor elkaar. Die wederzijdse houding is trouwens ook verankerd in de wet op de patiëntenrechten.

Daarnaast heeft elke patiënt ook nog andere verplichtingen die niet noodzakelijk in de wet patiëntenrechten geschreven staan maar die je wel kan afleiden uit algemene regels van burgerlijk recht. De behandelingsovereenkomst die je afsluit met je arts brengt ook een aantal verplichtingen met zich mee. Zo wordt er verondersteld dat je je factuur betaalt als je een zorgverlening hebt ontvangen, dat als je een afspraak maakt je die ook nakomt, dat je tijdig annuleert als de afspraak toch niet door kan gaan. Dat zijn voorbeelden van zaken die niet in de wet van de patiëntenrechten staan maar wel moeten gevolgd worden.

(Francis) Kan de ombudsman onafhankelijk geschillen oplossen met artsen en patiënten die plichten schenden?

(Karen Mullié) Een ombudsman is iemand die onafhankelijk is en neutraal. Wat betekent dat? Dat hij of zij geen standpunt mag innemen en gaat proberen te bemiddelen. Het betekent dat hij/zij gaat luisteren naar de twee partijen, de patiënt en de zorgverlener. En de ombudsman gaat proberen de twee partijen zelf tot een oplossing te laten komen.

Bemiddeling via de ombudsdienst is steeds de eerstvolgende, laagdrempelige stap, nadat je het gesprek bent aangegaan met de zorgverlener zelf en dit niets heeft opgeleverd. Als deze bemiddeling geen oplossing oplevert, stopt het traject daar niet. De ombudsdienst zal dan toelichten welke andere mogelijkheden je nog hebt om je rechten te laten gelden. Dat kan gaan om het inschakelen van je ziekenfonds, het indienen van een dossier bij het Fonds voor Medische Ongevallen, een melding bij de bevoegde beroepsorde of – indien nodig – het zetten van juridische stappen. De ombudsdienst helpt je zo om wegwijs te raken in de mogelijke vervolgstappen.

(Francis) Moeten patiënten voldoende mondeling sociaal vaardig zijn om het zorgproces soepel te laten verlopen?

(Karen Mullié) Patiënten zijn wie ze zijn, je bent een persoon met je eigen sterktes en zwaktes.

Communiceren verloopt natuurlijk makkelijker als je sociaal vaardig bent, maar iedereen is wie hij of zij is. Net daarom is het belangrijk dat de wet voorziet dat artsen en andere zorgverleners hun informatie op maat van de patiënt moeten geven.

Ben je eerder gesloten of vind je het moeilijk om vragen te stellen, dan is het belangrijk dat de zorgverlener daar rekening mee houdt en ervoor zorgt dat de nodige informatie je toch bereikt. De arts moet ook actief ruimte creëren om vragen te stellen. Niet elke patiënt communiceert even makkelijk, en ook daarvoor moet er in de zorg voldoende aandacht zijn.

Een gouden raad die ik daar zou meegeven aan de patiënt is: bereid het gesprek met de arts goed voor. Schrijf op voorhand je vragen op, zodat je zeker niets vergeet. Het kan soms intimiderend zijn als je voor een zorgverlener zit, waardoor je soms plots alles kwijt bent.

Een tweede tip die ik zou willen meegeven is: neem iemand mee die je vertrouwt. Die persoon kan mee luisteren en kan nadien met jou het gesprek nog eens overlopen. Een persoon die kan zeggen: dat is de situatie, dit zijn de keuzes die we hebben en nu moet je beslissen welke behandeling je verkiest.

(Francis) Hoe belangrijk is een goed gesprek met je arts om je medische gezondheid bevorderen?

(Karen Mullié) Een goede zorgrelatie staat of valt met dialoog. Het gesprek is daarbij essentieel. Ik herhaal het graag: het gaat over jouw lichaam en jouw gezondheid. Daarom is het belangrijk dat je je ervan bewust bent dat je als patiënt een actieve rol speelt en een volwaardige partner bent in het gesprek met je zorgverlener.

Uiteraard heeft iedereen zijn expertise. Maar jij bent expert over je eigen lichaam en je eigen gezondheid. Wees niet bang om te zeggen wat voor jou belangrijk is. Het gaat de zorgverlener ook helpen om te kijken wat de mogelijke behandelingen zijn die het beste aansluiten bij wat jij als patiënt wenst en wat voor jou belangrijk is. En twijfel je nog of ben je onzeker? Zeg dan gerust dat je nog even wil nadenken alvorens je een finale beslissing neemt.

Ook als je al een beslissing hebt genomen, kan je die nog herzien. Het is niet omdat je eerst akkoord ging met een behandeling, dat je die niet mag stopzetten of weigeren als je er later anders over denkt. Dat recht heb je, zolang je het tijdig aangeeft.

Bedankt Karen Mullié voor dit gesprek.

Inverviewer: Francis Waegemans.